Gearfetting
De Nederlânske mynbouwet is yn in oergongsperioade. De Mynbouwet foarmet de basis foar it opspoaren, produsearjen en opslaan fan mineralen en geotermyske waarmte, mar it fjild omfettet no ek feiligens, miljeubeskerming, mynbouskea, skeaferdieling, ûntmanteling en nije foarmen fan ûndergrûnsk gebrûk. De ûnderfining mei gaswinning yn Grins hat de juridyske en maatskiplike beoardieling fan mynbouaktiviteiten fûneminteel beynfloede.
Dit artikel behannelet it nasjonale en Europeeske juridyske ramt, de wichtichste ynstitúsjonele akteurs, it fergunningsysteem, tafersjoch en hanthavening, boargerlike oanspraaklikens foar mynbouskea en de bestjoerlike skearegeling útfierd troch it Groningse Mynbouskea Ynstitút (IMG). Dêrnei giet it yn op de útfasering fan gaswinning, geotermyske enerzjy, CO₂-opslach, wetterstofopslach en finansjele feiligens foar ûntmanteling. De sintrale ûntwikkeling is dat de mynbouwet net langer allinnich rjochte is op it mooglik meitsjen fan winning, mar hieltyd mear ek op feiligens, skeaherstel, publike belangen en de enerzjytransysje.
1. Ynlieding: mynbouwetjouwing yn oergong
Sûnt de ûntdekking fan it Grinslânske gasfjild yn 1959 hat Nederlân in lange tradysje fan gaswinning en, yn mindere mate, oaljeproduksje op lân en offshore. Lange tiid waard de sektor beskôge as in pylder fan 'e nasjonale enerzjyfoarsjenning en de iepenbiere finânsjes. De feroarsake ierdbevings yn Grins, en de dêrtroch ûntstiene skea, hawwe dy ynskatting fûneminteel feroare.
De Nederlânske mynbouwetjouwing stiet dêrom op in krúspunt. It moat besteande eksploraasje-, produksje- en opslachaktiviteiten regelje, wylst tagelyk romte makke wurdt foar feiligens, skeaherstel, miljeubeskerming en de enerzjytransysje. De oandacht ferskowt ek fan 'e winning fan koalwetterstoffen nei in breder gebrûk fan 'e ûndergrûn, ynklusyf geotermyske enerzjy, CO₂-opslach en wetterstofopslach.
Foar de praktiserende advokaat betsjut dit dat in mynboudossier selden beoardiele wurde kin fanút ien rjochtsgebiet. Neist de Mynbouwet binne de Omjouwingswet, Jeropeeske wetjouwing, oanspraaklikensrjocht en bestjoerlike skeaprosedueres allegear relevant. Dit artikel bringt dizze eleminten byinoar yn kontekst.
2. It nasjonale juridyske ramt
2.1 De struktuer fan 'e Mynwet
De Mynbouwet , dy't op 1 jannewaris 2003 yn wurking gie, brocht de regeljouwing fan 'e eksploraasje, produksje en opslach fan mineralen en geotermyske waarmte byinoar ûnder ien wetlik ramt. De wet wurdt fierder útwurke yn it Mynboubesluit en de Mynbouregeling, dy't technyske, finansjele en proseduerele regels befetsje.
De kearn fan it systeem is dat mynbouaktiviteiten net plakfine meie sûnder iepenbierrjochtlike autorisaasje. In fergunning is fereaske foar it opspoaren en produsearjen fan mineralen ûnder artikel 6 fan 'e Mynbouwet. De oanfraach wurdt beoardiele op basis fan ûnder oare de technyske en finansjele geskiktheid fan 'e oanfreger en de bedoelde wize fan útfieren fan 'e aktiviteit. Artikels 9a, 11 en 14 fan 'e Mynbouwet binne hjir ek relevant.
Dizze publykrjochtlike regeling ûnderskiedt mynbouaktiviteiten fan gewoane foarmen fan lângebrûk. De oerheid kin betingsten oplizze yn 'e hiele libbenscyclus fan in projekt: fan eksploraasje en produksje oant opslach, sluting, bûten gebrûk stellen en neisoarch. It gebrûk fan it oerflak en de relaasje mei rjochthawwers wurde ek regele. De plicht om bepaalde mynbouaktiviteiten yn 'e ûndergrûn te tolerearjen folget út artikel 10.9 fan 'e Miljeu- en Planningswet (de "tolerânsjeplicht" foar mynbou). Artikel 4 fan 'e Mynbouwet is relevant foar it gebrûk fan it oerflak en de dêrmei ferbûne kompensaasje.
2.2 De relaasje mei de Miljeu- en Planningswet
De Mynwet bliuwt bestean as spesjale wetjouwing neist de algemiene Miljeu- en Planningswet. Mynbouaktiviteiten moatte dochs wurde beoardiele yn kombinaasje mei de algemiene miljeu- en planningswet. Ofhinklik fan de aktiviteit kinne regels oer miljeu-effektbeoardieling, natuer, wetter, romtlike planning en de fysike wenomjouwing ek relevant wêze.
De praktiserende advokaat kin de analyze dêrom net beheine ta allinnich de mynboufergunning. De relaasje mei miljeuplannen, wetterautoriteitsbelangen, natuerbeskerming en eventuele miljeu-effektbeoardieling moat ek ûndersocht wurde. De Miljeu- en Planningswet bepaalt ek hokker autoriteit de hanthaveningstaak útoefenet ûnder de mynbouwet. Artikel 18.5a fan 'e Miljeu- en Planningswet bepaalt dat de taken en foegen oangeande mynbou dy't by de minister lizze, útoefene wurde troch it bestjoersorgaan dat dêrfoar befoech is ûnder haadstik 8 fan 'e Mynbouwet.
De juridyske beoardieling is dêrom mearlaach: de Mynwet bepaalt oft, en ûnder hokker betingsten, de mynbouaktiviteit plakfine mei, wylst miljeu- en planningswetjouwing ekstra easken stelt oan de gefolgen foar de fysike wenomjouwing.
3. It Europeeske ramt
De Nederlânske mynwetjouwing moat tapast wurde binnen it ramt fan it Europeesk rjocht. Foar oalje- en gaswinning binne rjochtline 94/22/EG, rjochtline 2013/30/EU en rjochtline 2009/31/EG fan bysûnder belang.
Rjochtline 94/22/EG giet oer de betingsten foar it jaan en brûken fan autorisaasjes foar de prospektearring, eksploraasje en produksje fan koalwetterstoffen. De rjochtline hat as doel transparante en net-diskriminearjende tagong ta dizze aktiviteiten te garandearjen. It nasjonale lisinsjesysteem moat dêrom tapast wurde mei respekt foar transparânsje, gelikense behanneling en konkurrinsje.
Rjochtline 2013/30/EU befettet ekstra feiligenseasken foar offshore oalje- en gasoperaasjes. It leit de klam op risikomanagement, it foarkommen fan grutte ûngemakken, ûnôfhinklik tafersjoch en it beheinen fan miljeuskea. Dêrtroch kin de feiligens fan offshore-aktiviteiten net allinnich beoardiele wurde op basis fan technyske easken foar de ynstallaasje sels; de organisaasje fan feiligensmanagement en de ferantwurdlikheden fan 'e operator spylje ek in rol.
Rjochtline 2009/31/EG is fan tapassing op 'e geologyske opslach fan CO₂. It regelet ûnder oare de seleksje en karakterisaasje fan opslachplakken, monitoring, korrektive maatregels, sluting fan 'e opslachplak en finansjele feiligens. Nasjonale fergunningen moatte tsjin dizze eftergrûn lêzen wurde. Jeropeeske regels foarmje gjin aparte beoardielingsfaze neist nasjonale wetjouwing, mar ynformearje ynstee de ynterpretaasje en tapassing fan 'e nasjonale mynbouregels.
4. Ynstitúsjonele akteurs
4.1 De minister
De minister is de sintrale foechhawwende autoriteit foar ferskate besluten ûnder de mynwet, ynklusyf it ferlienen fan eksploraasje- en produksjelisinsjes, besluten oer produksjeplannen, en it stellen fan easken oangeande feiligens, finansjele wissichheid en ûntmanteling.
De minister beslút ek oer goedkarring fan produksjeplannen en ûntmantelingsplannen. Dizze besluten moatte rekken hâlde mei de relevante feiligens-, miljeu- en planningsbelangen.
4.2 SodM
Steatstoezicht op de Mijnen (SodM) hâldt tafersjoch op it neilibjen fan mynbouregeljouwing en advisearret de minister. De wettelike taak fan 'e Ynspekteur-Generaal fan Mynbou is fêstlein yn artikel 127 fan 'e Mynbouwet.
De tafersjochtaak omfettet ûnder oare feiligens, sûnens, it miljeu en it ferantwurde útfieren fan mynbouaktiviteiten. De oanwizing fan tafersjochhâlders is regele yn artikel 131 fan 'e Mynbouwet. De Ynspekteur-Generaal fan Mynbou hat de macht om in bestjoerlike hanthaveningsbefel op te lizzen om ferplichtingen ûnder of neffens de Mynbouwet ôf te twingen, ûnder foarbehâld fan 'e útsûnderingen dy't binne neamd yn artikel 132 fan dy Wet.
De tafersjochtaak moat ûnderskieden wurde fan 'e beslútfoarmingsbefoegen fan 'e minister. SodM advisearret en hâldt tafersjoch; de minister ferlient fergunningen, jout goedkarring en kin dêr betingsten oan ferbine. De bewearing dat SodM in ûnôfhinklike macht hat om elke mynbouaktiviteit te stopjen is te algemien, útsein as it keppele is oan in spesifike wettelike macht.
4.3 De Mynbouried, TNO en regionale autoriteiten
Ferskate ynstânsjes kinne advys jaan oer besluten oangeande produksjeplannen. De Mynraad (Mijnraad), SodM, de Nederlânske Organisaasje foar Tapast Wittenskiplik Undersyk (TNO) en regionale oerheden drage elk ynformaasje by út har eigen fakgebiet oer geology, technology, feiligens, gefolgen foar de fysike wenomjouwing en de belangen fan omwenners.
Artikel 16 fan 'e Mynwet is relevant foar de belutsenens fan regionale autoriteiten. Harren advys ferfangt it beslút fan 'e minister net, mar moat wol yn rekken brocht wurde by it tarieden en jaan fan redenen foar it definitive beslút.
4.4 EBN
EBN (Energie Beheer Nederland) is in steatspartisipaasjebedriuw dat meidocht oan 'e eksploraasje en produksje fan Nederlânske oalje- en gasreserves. De partisipaasje fan EBN is basearre op in privaatrjochtlike partisipaasjestruktuer en moat ûnderskieden wurde fan iepenbierrjochtlike lisinsjes.
Dizze dielname resultearret yn in ferdieling fan finansjeel risiko tusken partikuliere bedriuwen en de steat. EBN is dêrom gjin tafersjochhâldende autoriteit en gjin fergunningferlienende bestjoersorgaan. De boargerlik rjochtlike posysje fan EBN kin dochs relevant wêze foar oanspraaklikens. Yn ECLI:NL:HR:2019:1278 hat de Hege Ried bepaald dat EBN, yn syn spesifike relaasje mei NAM, beskôge wurde moast as in eksploitant yn 'e sin fan artikel 6:177 fan it Nederlânsk Burgerlik Wetboek.
4.5 De IMG
It Grinslânsk Mynbouskea Ynstitút (IMG) is ferantwurdlik foar de bestjoerlike ôfhanneling fan bepaalde foarmen fan mynbouskea yn Grinslân. De wettelike basis foar de oprjochting, ûnôfhinklikens en taken fan 'e IMG is artikel 2 fan 'e Tijdelijke Grinslânske Mynbouskea Wet (TwG).
5. Lisinsjes en planning
5.1 De eksploraasjelisinsje
De eksploraasjelisinsje jout de hâlder it rjocht om de oanwêzigens fan mineralen binnen in oanwiisd gebiet te ûndersykjen, bygelyks troch seismyske ûndersiken en proefboarrings. De lisinsje wurdt definiearre troch aktiviteit, mineraal, gebiet en doer.
By it beoardieljen fan de oanfraach wurde technyske ekspertize, finansjele kapasiteit en de bedoelde wize fan útfiering allegear yn oerweging nommen. De lisinsje jout net automatysk in rjocht op produksje. Foar de werklike produksje is in aparte produksjelisinsje fereaske, en oer it algemien moat ek in produksjeplan yntsjinne wurde.
5.2 De produksjelisinsje
De produksjelisinsje regelet de macht om mineralen te produsearjen binnen in spesifyk gebiet en ûnder spesifike betingsten. It moat ûnderskieden wurde fan it produksjeplan: de lisinsje giet oer it rjocht om te produsearjen, wylst it produksjeplan beskriuwt hoe't de produksje útfierd wurdt en hokker gefolgen ferwachte wurde.
Dit betsjut dat, foar de werklike ymplemintaasje, de lisinsjehâlder net allinnich de juste lisinsje hawwe moat, mar ek foldwaan moat oan de plannings- en goedkarringseasken dy't jilde foar de spesifike produksjeaktiviteit.
5.3 It produksjeplan
De lisinsjehâlder moat produksje útfiere neffens in produksjeplan. De wettelike basis hjirfoar is artikel 34 fan 'e Mynwet.
It produksjeplan beskriuwt ûnder oare de ferwachte hoemannichte oanwêzige mineralen, de doer en wize fan produksje, jierlikse produksje, grûnbeweging, en de risiko's foar omwenners, gebouwen en ynfrastruktuer. Artikel 35 fan 'e Mynwet fereasket fierder in beskriuwing fan maatregels om skea troch grûnbeweging te foarkommen en, wêr relevant, in risikobeoardieling.
De minister kin goedkarring fan it produksjeplan hielendal of foar in part wegerje as de aktiviteit net akseptabel is út in feilichheids- of skeaprevinsjeperspektyf, as it plande behear fan natuerlike helpboarnen it fereasket, of as der negative effekten op it miljeu of de natuer ûntsteane soene. Dizze kritearia folgje út artikel 36 fan 'e Mynwet. De minister kin ek goedkarring jaan ûnder foarbehâld fan beheiningen of betingsten oan ferbine.
De ûnderfining yn Grins hat de oandacht foar feiligens en de belangen fan omwenners fergrutte. Dy oandacht krijt juridyske krêft fia de wettelike foegen om goedkarring te wegerjen of betingsten te ferbinen. De krekte betsjutting dêrfan moat lykwols altyd bepaald wurde troch ferwizing nei it jildende wettelike kritearium, it spesifike beslút en de redenearring dêrfan.
Artikel 30 fan it Mynboubesluit is relevant foar it mjitten fan grûnbeweging. De eksploitant moat mjittingen útfiere neffens in mjitplan, dat de goedkarring fan 'e minister fereasket en de produksjeperioade plus de folgjende tritich jier beslacht. Foar de earste fiif jier nei it ein fan 'e produksje jildt ek in ferplichting ta jierlikse bywurking.
5.4 De opslachlisinsje
In apart opslachregime jildt foar de ûndergrûnske opslach fan stoffen, ynklusyf ierdgas, CO₂ en mooglik wetterstof. De opslachlisinsje hat in eigen risikoprofyl. De beoardieling rjochtet him op 'e geskiktheid en yntegriteit fan 'e opslachformaasje, de feiligens fan putten en ynstallaasjes, monitoaring en rapportaazje, maatregels yn gefal fan lekkage, finansjele feiligens en ferplichtingen nei sluting fan 'e lokaasje.
Artikel 46 fan 'e Mynwet is relevant foar finansjele feiligens yn ferbân mei skea troch grûnferpleatsing. De minister kin feiligens easkje foar oanspraaklikens foar skea dy't ridlik ferwachte wurdt te ûntstean troch beweging fan it ierdoerflak. Dizze bepaling is oerienkommend fan tapassing op it opspoaren nei en produsearjen fan geotermyske waarmte en op 'e opslach fan stoffen.
Spesifike easken út it Europeeske ramt en nasjonale útfieringsregeljouwing jilde ek foar CO₂-opslach. De beskikbere boarnen jouwe gjin folsleine basis foar in algemiene útspraak oer it momint wêrop de oanspraaklikens foar opsleine CO₂ oerdroegen wurdt oan de steat; dy fraach moat beoardiele wurde tsjin de spesifike CCS-bepalingen en it spesifike fergunnings- en slutingsbeslút yn kwestje.
Foar wetterstofopslach kinne de beskikbere boarnen net oanjaan dat it besteande opslachlisinsjeregime, sûnder mear, folslein adekwaat is.
6. Tafersjoch en hanthavening
Tafersjoch op mynbouaktiviteiten is rjochte op it neilibjen fan wettelike easken en de betingsten dy't ferbûn binne mei fergunningen en plannen. SodM spilet hjirby in sintrale tafersjochhâldende en advisearjende rol.
De Mynwet befettet ek spesifike previntyfplichten. Artikel 3 fan it Mynbesluit bepaalt dat maatregels nommen wurde moatte om skea te foarkommen by it útfieren fan mynbouaktiviteiten. As serieuze skea bedrige wurdt of ûntstien is, moat dit fuortendaliks rapportearre wurde oan de Ynspekteur-Generaal fan Mynbou.
De technyske tastân fan mynbouynstallaasjes kin ek oanlieding jaan ta rapportaazje- en sanearingsferplichtingen. Artikel 54 fan it Mynboubesluit fereasket dat de eksploitant fuortendaliks meldt as de sterkte of stabiliteit fan in mynbouynstallaasje beynfloede wurdt of driget te wurden. Yn it gefal fan produksjeynstallaasjes moatte ek fuortendaliks passende sanearingsmaatregels nommen wurde.
Bestjoerlike hanthavening moat ûnderskieden wurde fan tafersjoch en advys. Artikel 132 fan 'e Mynwet jout de Ynspekteur-Generaal fan Mynen de macht om in bestjoerlike hanthaveningsbefel op te lizzen foar de dêryn neamde ferplichtingen. De spesifike tapassing fan in hanthaveningsynstrumint moat altyd keppele wurde oan 'e noarm dy't skeind is, de juridyske basis foar de macht, en de omstannichheden fan 'e saak.
7. Oanspraaklikens foar mynbouskea
7.1 Algemiene strange oanspraaklikens
It Nederlânske Boargerlik Wetboek befettet in spesjaal regime foar strange oanspraaklikens foar skea dy't ûntstiet út 'e eksploitaasje fan in mynbouynstallaasje. Artikel 6:177 fan it Boargerlik Wetboek bepaalt dat de eksploitant oanspraaklik is foar skea feroarsake troch it ûntsnappen fan mineralen as gefolch fan it net kontrolearjen fan ûndergrûnske natuerkrêften, en foar skea feroarsake troch grûnbewegingen dy't resultearje út 'e bou of eksploitaasje fan 'e mynbouynstallaasje.
Dizze oanspraaklikens hinget net ôf fan skuld. De eksploitant kin dêrom oanspraaklik wêze as skea feroarsake is troch grûnbeweging, sels as der gjin skuldich gedrach fêststeld is. De regel jildt yn prinsipe foar mynbouaktiviteiten yn hiel Nederlân en is net beheind ta Grins.
Artikel 6:177 fan it Boargerlik Wetboek befettet ek regels oer de kapasiteit fan "operator" en oer it jaan fan ynformaasje. De operator moat, op fersyk, ynformaasje jaan oer de operaasje, de ûndergrûnske struktuer en grûnbewegingen as dy ynformaasje nedich is om te beoardieljen oft in ferdigening goed fûndearre is. As der meardere operators binne, kin mienskiplike en ûnderlinge oanspraaklikens fan tapassing wêze.
Yn ECLI:NL:HR:2019:1278 hat de Hege Ried bepaald dat de aard en it doel fan dit strikte oanspraaklikensregime in brede taskriuwing fan skea rjochtfeardigje. Dit betsjut net dat elke skea automatysk ûnder artikel 6:177 fan it Boargerlik Wetboek falt: der moat altyd in ferbân wêze tusken de skea en grûnbeweging dy't ûntstiet út de bou of eksploitaasje fan 'e mynbouynstallaasje.
7.2 De bewiispresumpsje foar Grins
In spesjale bewiispresumpsje jildt foar skea yn ferbân mei gaswinning út it Grinsfjild en bepaalde gasopslachlokaasjes. Artikel 6:177a fan it Boargerlik Wetboek bepaalt dat, yn it gefal fan fysike skea oan gebouwen en struktueren dy't, nei syn aard, ridlik skea feroarsake wurde kinne troch grûnferskowing as gefolch fan 'e bou of eksploitaasje fan 'e mynynstallaasje, der fan útgien wurdt dat de skea feroarsake is troch dy mynynstallaasje.
De fermoeden jildt as de skea, nei syn uterlike skyn, ridlik feroarsake wurde koe troch grûnbeweging. De benadeelde partij hoecht dêrom gjin folsleine kausaliteit te bewizen yn it stadium fan fêststellen oft de fermoeden fan tapassing is. De geografyske omfang fan 'e fermoeden wurdt fierder regele yn artikel 10oa fan it Besluit Tijdelijke Wet Grinsskea oan 'e Mynbou (Besluit Tijdelijke wet Grins).
Yn ECLI:NL:HR:2019:1278 hat de Hege Ried bepaald dat de eksploitant de fermoeden allinnich mei súkses wjerleit as er bewiist, wat ûnder oaren genôch oannimlik makket, dat de skea net feroarsake is troch de oanlis of eksploitaasje fan 'e mynynstallaasje. Allinnich twifel sakjen oer de oarsaak is net genôch. Wêr't it ûndúdlik bliuwt oft de skea feroarsake is troch de mynynstallaasje, draacht de eksploitant it risiko fan dy ûnwissichheid.
7.3 Kausaliteit en wjerlizzend bewiis
Skea oan 'e mynbou bestiet faak út ferskate skeapatroanen en kin meardere mooglike oarsaken hawwe. Neist grûnbeweging kinne faktoaren lykas delsetting, fundearringsproblemen, konstruksjefouten, ferâldering, útsteld ûnderhâld of renovaasjes in rol spylje. De operator moat dan mear dwaan as gewoan wize op in alternative oarsaak: hy moat genôch oannimlik meitsje dat dizze oarsaak de skea feroarsake hat en dat de skea sels sûnder grûnbeweging ûntstien wêze soe.
Resinte jurisprudinsje jout benammen omtinken oan it ûnderskied tusken in foarsizzende kâns en in ferklearjende kâns. In foarsizzende kâns jout oan hoe wierskynlik it is dat in bepaalde beving skea feroarsaket; it beantwurdet, sûnder mear, net de fraach wat de skea feroarsake hat dy't al fêststeld is. It Hof fan Berop Arnhem-Ljouwert hat dit ûnderskied yn detail behannele yn ECLI:NL:GHARL:2025:3971 en ECLI:NL:GHARL:2026:295. Wêr't ierdbevingskea net útsletten wurde kin, moatte alternative oarsaken genôch oannimlik makke wurde.
De útkomst is tige ôfhinklik fan 'e feiten. Yn ECLI:NL:RBNNE:2020:3553 hat de distriktsrjochtbank de fermoeden fan tapassing achte, mar op basis fan in saakkundigenrapport oardiele dat it foar in part fan 'e skea wjerlein wie. Yn ECLI:NL:RBNNE:2024:308 wie de fermoeden oangeande skea oan bygebouwen en dongkelders noch net wjerlein, en fierder saakkundigenûndersyk waard needsaaklik achte. Yn ECLI:NL:RBNNE:2025:675 kaam de distriktsrjochtbank ta in fergelykbere tuskenútkomst oangeande skea oan in pleats.
Tsjinoerstelde útkomsten binne ek mooglik. Yn ECLI:NL:RBNNE:2024:1780 achte de distriktsrjochtbank it genôch oannimlik, nei in saakkundigensrapport, dat de skea allinnich strukturele oarsaken hie en sels sûnder ierdbevings ûntstien wêze soe; de fermoeden waard dêrmei wjerlein. Dizze útspraken litte sjen dat de útkomst ôfhinklik is fan 'e aard fan 'e skea, de kwaliteit fan 'e saakkundigensrapporten, de beskikbere ynformaasje oer de steat fan it gebou, en de oannimlikens fan alternative oarsaken.
7.4 Fermindere wearde, ferlies fan libbensgenot en immateriële skea
Yn ECLI:NL:HR:2019:1278 hat de Hege Ried bepaald dat in weardefermindering dy't ûntstiet út it risiko fan takomstige grûnferpleatsing skea kin foarmje, mar dat de omfang dêrfan pas beoardiele wurde kin as in geofysysk genôch stabile situaasje berikt is. In foarútbetelling bliuwt mooglik as it genôch oannimlik is dat úteinlik skea lije sil. Yn ECLI:NL:GHARL:2024:3857 waard dit prinsipe tapast op oanspraken op kompensaasje foar weardefermindering.
Ferlies fan libbensgenot kin jildskea foarmje. Yn ECLI:NL:HR:2019:1278 hat de Hege Ried bepaald dat sokke skea skatte wurde moat as de feiten oantoane dat it libbensgenot ferlern gien is, mar de krekte omfang dêrfan net presys bepaald wurde kin. Yn ECLI:NL:HR:2021:1534 waard ferdúdlike dat fysike skea oan in hûs it nivo fan oerlêst en ûngemak boppe de fereaske drompel bringe kin; de rjochtbank moat de aard, earnst en doer fan 'e oerlêst beoardielje.
In aparte standert jildt foar net-materiële skea. Artikel 6:95 fan it Boargerlik Wetboek bepaalt dat wettelike skea bestiet út jildferlies en oare skea, foar safier't de wet in rjocht op kompensaasje dêrfoar jout. De beoardieling fan net-materiële skea yn gefallen fan mynskea wurdt makke mei ferwizing nei artikel 6:106 fan it Boargerlik Wetboek. Yn ECLI:NL:HR:2019:1278 beklamme de Hege Ried dat it gewoane ferbliuw yn it ierdbevingsgebiet, tegearre mei in persoanlike ferklearring, net automatysk genôch is. Yn ECLI:NL:HR:2021:1534 waard akseptearre dat, yn gefal fan werhelle fysike skea oan in hûs, in ynbreuk op persoanlike belangen oannommen wurde kin as de negative gefolgen genôch dúdlik binne.
8. Skeaferdieling troch de IMG
8.1 Taak en posysje
De IMG is in ûnôfhinklik bestjoersorgaan dat ûnôfhinklik fan 'e operator beslút oer oanfragen foar kompensaasje foar bepaalde foarmen fan mynbouskea. Artikel 2 TwG bepaalt dat de IMG syn taken en foegen ûnôfhinklik útoefenet. De IMG kin oanfragen ferwurkje, it rjocht op en de hichte fan kompensaasje bepale, en, as de oanfreger dat wol en de skea dêrfoar geskikt is, remediërende maatregels yn natura útfiere.
De IMG hat net jurisdiksje oer elke skeaclaim. Artikel 2 TwG befettet útsûnderingen, ûnder oaren foar skea dy't al ûnderwerp is fan rinnende boargerlike prosedueres of dêr't de boargerlike rjochtbanken al oer útspraak dien hawwe. De relaasje tusken de bestjoerlike IMG-rûte en boargerlike prosedueres moat dêrom per claim beoardiele wurde.
8.2 Oanfraach en ferwurking
Neffens de Proseduere en Wurkwize fan it Grinser Mynbouskea Ynstitút 2022 wurdt in oanfraach elektroanysk yntsjinne. De oanfraach befettet ûnder oare in beskriuwing fan 'e skea, in oantsjutting fan 'e oarsaak, ynformaasje oer it gebou en, wêr fan tapassing, in ferklearring dat de claim tsjin de eksploitant oerdroegen wurdt oan 'e steat.
De IMG befêstiget ûntfangst en ynformearret de oanfreger oer de proseduere en de ferwachte beslútperioade. Yn gefal fan in ûnfolsleine oanfraach kin de IMG oanfolling freegje, wêrby't de oanfreger oer it algemien twa wiken de tiid krijt om dit te dwaan. As de oanfraach net genôch ynformaasje befettet, kin de IMG beslute om dizze net te ferwurkjen.
Neffens artikel 10 TwG moat de proseduere en wurkwize fan 'e IMG in royale skeafergoeding as liedend prinsipe hawwe. Beslútperioaden binne fêstlein yn artikel 13 TwG. Yn prinsipe beslút de IMG binnen acht wiken as gjin saakkundige ûndersyk nedich is, en binnen tolve wiken nei ûntfangst fan saakkundige advizen as in saakkundige ynskeakele is.
Yn gefal fan fysike skea kin de IMG in ekspert oanstelle, dy't de aard en omfang fan 'e skea ûndersiket, de tapassing fan 'e bewiispresumpsje, de metoade en omfang fan kompensaasje, en alle redenen om de skea net te kompensearjen, of mar foar in part te kompensearjen. De oanfreger krijt de kâns om kommentaar te jaan op it advys fan 'e ekspert, en, wêr nedich, kin de IMG fierder advys of in twadde miening oanfreegje.
De regeling befettet ek in spesifike bepaling oer werhelle, ûnderling tsjinstridige alternative oarsaken: de bewiisfermoeden wurdt net as wjerlein beskôge as opienfolgjende saakkundige mieningen elk in oare eksklusive oarsaak identifisearje, útsein as nije wittenskiplike ynsichten in oare konklúzje rjochtfeardigje.
De IMG kompensearret skea yn prinsipe troch in jildbedrach ta te kennen. Under bepaalde betingsten kin skea ek yn natura kompensearre wurde, yn dat gefal kin de oanfreger kieze tusken reparaasje troch in oannimmer dy't troch de IMG ynhierd is of reparaasje troch harren eigen oannimmer.
8.3 Akút ûnfeilige situaasjes
In akút ûnfeilige situaasje freget om in aparte, fersnelde oanpak. Elkenien kin sa'n situaasje melde. It wurdt omskreaun as in situaasje wêryn't de strukturele tastân fan in gebou of struktuer in akút gefaar foarmet foar de sûnens of feiligens fan persoanen.
Nei in melding nimt de IMG sa gau mooglik kontakt op mei de rjochthawwende persoan en ynspektearret yn prinsipe de situaasje binnen 48 oeren, wêrby't in ûnôfhinklike ekspert hjirby belutsen wurdt. As bliken docht dat der gjin akút ûnfeilige situaasje is, kommunisearret de IMG dit mei redenen. As sa'n situaasje wol bestiet, wurde de nedige maatregels besprutsen en wurdt de skeaproseduere mei prioriteit behannele.
9. It stadichoan útfasearjen fan gaswinning en it lytse fjildenbelied
It stopsetten fan gaswinning út it Grinsfjild hat in bliuwend effekt hân op it mynboubelied yn bredere sin. Sûnt dy tiid omfettet de beoardieling fan gaswinning net allinich oft produksje technysk en ekonomysk mooglik is, mar ek de gefolgen foar feiligens, it miljeu en publike belangen.
Foar lytse fjilden bûten Grins bestiet noch altyd in fergunningsysteem. Der is in sichtbere trend om mear gewicht te jaan oan de belangen fan lokale ynwenners en oan de kompatibiliteit fan produksje mei enerzjy- en klimaatdoelen. De krekte juridyske betsjutting hjirfan hinget ôf fan 'e jildende wetjouwing, beliedsregels en it spesifike beslút yn kwestje.
Foar lisinsjehâlders betsjut dizze ûntwikkeling dat besteande produksjeplannen en elke bedoelde fuortsetting fan produksje sekuer rjochtfeardige wurde moatte. Ferwachte grûnbeweging, feilichheidsrisiko's, miljeugefolgen en effekten op 'e omjouwing moatte transparant makke wurde. De beoardieling bliuwt ferbûn oan 'e wettelike kritearia yn artikels 35 en 36 fan 'e Mynwet.
10. Nije gebrûken fan 'e ûndergrûn
10.1 Geotermyske enerzjy
Geotermyske enerzjy falt ûnder it berik fan 'e mynbouwet. De aktiviteit hat in oar technysk en ekonomysk profyl as oalje- en gaswinning, mar bringt ek risiko's mei dy't fergunningen en tafersjoch needsaaklik meitsje.
By geotermyske projekten binne de yntegriteit fan putten, de geskiktheid fan 'e ûndergrûn, it behear fan druk en temperatuer, en mooglike feroarsake seismyske ynfloed allegear relevant. Monitoaring, finansjele feiligens en ûntmanteling moatte ek fan it begjin ôf yn 'e fergunningstrategy opnommen wurde. Artikel 46 fan 'e Mynbouwet ferklearret it finansjele feiligensregime foar skea troch grûnbeweging oerienkommende fan tapassing op 'e eksploraasje nei en produksje fan geotermyske waarmte.
De juridyske beoardieling fan in geotermysk projekt kin net gewoan basearre wurde op 'e prinsipes dy't jilde foar koalwetterstofwinning. De spesifike skaaimerken fan 'e aktiviteit bepale hokker risiko's ûndersocht wurde moatte en hokker easken nedich binne.
10.2 Undergrûnske CO₂-opslach
Undergrûnske opslach fan CO₂ yn lege gasfjilden falt ûnder it berik fan 'e mynwetjouwing en de Europeeske regels foar geologyske opslach. De wichtichste juridyske oandachtspunten binne de seleksje en karakterisaasje fan 'e opslachlokaasje, monitoring fan it opslachkompleks, maatregels yn gefal fan lekkage, finansjele feiligens, sluting fan 'e lokaasje en ferantwurdlikheden nei sluting.
Artikel 46 fan 'e Mynwet is relevant foar finansjele feiligens. Artikel 29j fan it Mynbesluit is ek relevant foar permaninte CO₂-ynjeksje. De krekte regels oer de oerdracht fan ferantwurdlikens of oanspraaklikens moatte keppele wurde oan 'e jildende CCS-bepalingen en oan it spesifike slutings- en monitoaringsregime yn kwestje.
10.3 Wetterstofopslach
Wetterstofopslach yn ûndergrûnske sâltkavernes wurdt hieltyd wichtiger binnen de enerzjytransysje . De aktiviteit hat ferbiningen mei besteande regels oer opslach, feiligens, monitoaring en mynbouynstallaasjes, mar de technyske eigenskippen fan wetterstof roppe har eigen oandachtspunten op.
Relevante oerwagings omfetsje de yntegriteit fan 'e grot, druk- en feilichheidsrisiko's, lekkage, monitoaring, remediërende maatregels, oanspraaklikens en bûten gebrûk stellen. De beskikbere boarnen befestigje net dat it besteande opslachfergunningsregime folslein adekwaat is sûnder fierdere oanpassing. De tapassing fan it besteande ramt moat dêrom projekt foar projekt beoardiele wurde.
11. Út gebrûk nimmen, sluting en finansjele feiligens
11.1 Ferwidering en sluting
Sadree't de mynbouaktiviteit einiget, ûntsteane der ferplichtingen oangeande sluting, fuortheljen en, wêr relevant, neisoarch. De lisinsjehâlder moat binnen fjouwer wiken melde dat in mynbouynstallaasje bûten gebrûk steld is. De ynstallaasje moat dan fuorthelle wurde, en binnen ien jier moat in ûntmantelingsplan yntsjinne wurde. Dizze ferplichtingen folgje út artikel 44 fan 'e Mynbouwet.
It ûntmantelingsplan fereasket de goedkarring fan 'e minister. Goedkarring kin ferliend wurde ûnder foarbehâld fan beheiningen, en der kinne betingsten oan ferbûn wurde, ûnder artikel 44a fan 'e Mynwet. Wêr't werbrûk of mienskiplike ferwidering effisjint is, kin de minister in tydlike ûntheffing jaan fan 'e ferplichting om in ûntmantelingsplan yn te tsjinjen of de ynstallaasje fuortendaliks te ferwiderjen. Dit is regele yn artikel 44b fan 'e Mynwet.
De lisinsjehâlder moat dan de mynynstallaasje fuortsmite neffens it goedkarde ûntmantelingsplan en de betingsten dy't dêroan ferbûn binne. In rapport oer de fuortheljen moat yntsjinne wurde as it útfierd is. Dizze ferplichtingen folgje út artikel 44c fan 'e Mynwet.
In oanfraach foar goedkarring fan in ûntmantelingsplan moat de lokaasje en funksje fan 'e ynstallaasje, de ferwideringsmetoade, de kosten, de tastân wêryn't it ûndergrûnske diel efterlitten wurdt, de ôffier fan materialen, maatregels om wetterfersmoarging te foarkommen, en elk bedoeld werbrûk beskriuwe. Dit folget út artikel 62 fan it Mynboubesluit.
11.2 Finansjele feiligens
De minister kin finansjele garânsje easkje foar de kosten fan it fuortheljen fan in mynbouynstallaasje. De basis hjirfoar is artikel 47 fan 'e Mynbouwet. Garânsje moat wurde steld fan in datum dy't troch de minister fêststeld wurdt, foar in bedrach dat troch de minister bepaald wurdt, en op in wize dy't de minister geskikt achtet. Neilibjen kin ôftwongen wurde troch middel fan in periodike boete.
In aparte regeling jildt foar kabels en pipelines. Artikel 48 fan 'e Mynwet makket it mooglik om befeiliging te fereaskjen foar it efterlitten fan se yn in skjinne en feilige steat, of foar it fuortheljen dêrfan.
Finansjele feiligens is bedoeld om te foarkommen dat de kosten fan ûntmanteling en neisoarch úteinlik trochberekkene wurde oan 'e mienskip as de lisinsjehâlder net mear oan syn ferplichtingen foldwaan kin. By it beoardieljen fan 'e fereaske feiligens moat de jildende regeling en it spesifike beslút yn kwestje altyd beslissend wêze; algemiene útspraken oer de finansjele posysje fan memmebedriuwen moatte keppele wurde oan dat ramt en fierder ûnderboud wurde.
12. Oerwagings oangeande minskerjochten
De minskerjochtediminsje fan mynwetjouwing is net relevant foar elke fergunning- of skeagefal, mar kin wichtich wurde yn gefallen fan serieuze skea oan eigendom, langduorjende beheiningen op it gebrûk fan eigendom en ûnfoldwaande juridyske beskerming.
Artikel 1 fan Protokol nr. 1 by it Europeesk Ferdrach foar de Rjochten fan de Minske (EVRM) beskermet besteande besittings en, ûnder bepaalde betingsten, ek eigendomsrjochten dêr't in legitime ferwachting fan bestiet. Miljeuskea kin eigendom ferneatigje, beskeadigje of de wearde dêrfan ferminderje. De steat kin hjirfoar ferantwurdlik wêze as de negative gefolgen it gefolch binne fan in miljeuskealike aktiviteit fan in iepenbier bedriuw, of fan in net-foldwaan fan 'e steat oan syn ferplichting om eigendom te beskermjen.
Miljeubeskerming is in legitime iepenbier belang, mar de beskerming fan eigendom fereasket ek proseduerele befeiligingsmaatregels. Skelen oer eigendom en kompensaasje moatte echt en earlik ûndersocht wurde kinne troch de nasjonale rjochtbanken. Dit is ferbûn mei de relevânsje fan in effektive skeaproseduere en goed motivearre besluten.
Yn ECLI:CE:ECHR:2026:0602JUD001844023 hat it Europeesk Hof foar de Rjochten fan de Minske beklamme dat, by it berop dwaan op Artikel 1 fan Protokol nr. 1, ûndersocht wurde moat oft der in earlik lykwicht bestiet tusken it algemien belang en it rjocht op eigendom, ynklusyf oft de persoan yn kwestje in ûnevenredige lêst draacht as gefolch fan in hanneling of omissie fan 'e steat. Dizze útspraak jout in algemien evenredichheidskader, mar befettet gjin spesifike beoardieling fan it Nederlânske mynbourjocht.
Yn ECLI:CE:ECHR:2026:0716JUD002009218 ûnderskiedt it Hof de trije regels ûnder Artikel 1 fan Protokol Nr. 1: it rjocht op freedsum genot fan besittings, ûntneming fan besittings, en kontrôle oer it gebrûk fan eigendom. Dit ramt kin helpe by it karakterisearjen fan in mynbou-relatearre ynterferinsje mei eigendom foardat proporsjonaliteit en kompensaasje wurde beoardiele.
Artikel 6 EVRM kin fan tapassing wêze op sivile prosedueres oangeande skea. Foar mynbouskea betsjut dit dat net allinich de ynhâld fan 'e kompensaasjeregeling relevant is, mar ek praktyske tagong ta in ûnôfhinklike en effektive rjochterlike beoardieling.
Dizze boarnen fan it EVRM jouwe gjin ûnôfhinklike Nederlânske grûn foar oanspraaklikens foar mynbouskea. Se kinne lykwols begelieding jaan by it beoardieljen fan proporsjonaliteit, de beskerming fan eigendom en proseduerele juridyske beskerming.
13. Praktyske oandachtspunten
By it beoardieljen fan in mynbestân binne de folgjende fragen fan bysûnder belang:
- Hokker aktiviteit wurdt útfierd: eksploraasje, produksje, opslach, geotermyske enerzjy of in oar gebrûk yn 'e ûndergrûn?
- Hokker fergunning is fereaske ûnder de mynbouwet?
- Is in miljeu- en planningsfergunning, natuerfergunning of miljeu-effektrapportaazje ek fereaske?
- Is in produksjeplan, opslachplan, mjitplan of ûntmantelingsplan fereaske?
- Hokker autoriteit nimt it beslút, en hokker autoriteiten jouwe advys?
- Hokker feiligens-, monitoarings- en rapportaazjeferplichtingen binne fan tapassing?
- Hokker finansjele feiligens moat wurde levere?
- Hokker regime foar strikte oanspraaklikens jildt yn gefal fan skea?
- Falt de skea ûnder it jurisdiksjegebiet fan 'e IMG?
- Hokker bestjoersrjochtlike of boargerlike rjochtsmiddel is beskikber?
- Hokker ferplichtingen bliuwe fan tapassing nei't de aktiviteit einige is?
- Is de relevante wetjouwing, belied en jurisprudinsje by de tiid?
Yn skeagefallen moatte ek de folgjende ûnderskiedingen makke wurde. Earst moat fêststeld wurde oft der sprake is fan fysike skea dy't, fan aard, ûnder de bewiispresumpsje fan artikel 6:177a fan it Boargerlik Wetboek falt. Dêrnei moat beoardiele wurde oft de eksploitant de presumpsje genôch wjerlein hat. Yn dat ferbân is in algemiene ferwizing nei in alternative oarsaak, of in lege foarsizzingskâns, net genôch as net dúdlik makke wurdt wêrom't dy alternative oarsaak eins de skea ferklearret.
14. Konklúzje
De Nederlânske mynwetjouwing hat him ûntwikkele fan in ramt dat primêr rjochte wie op it mooglik meitsjen fan winning nei in breder regeljouwingssysteem wêryn feiligens, skeaherstel, miljeubeskerming, publike belangen en de enerzjytransysje gearkomme.
De Mynwet bliuwt de kearn fan it nasjonale systeem. De fergunningseasken, it produksjeplan, it opslachregime, tafersjoch, ûntmanteling en finansjele feiligens binne allegear mei-inoar ferbûn. Tagelyk moat de Mynwet tapast wurde yn kombinaasje mei de Miljeu- en Planningswet en Europeeske wetjouwing.
Foar mynbouskea is it ûnderskied tusken boargerlik rjochtlike strange oanspraaklikens en bestjoerlike skeafergoeding troch de IMG essinsjeel. Artikel 6:177 fan it Boargerlik Wetboek jout de algemiene basis foar strange oanspraaklikens; artikel 6:177a fan it Boargerlik Wetboek befettet de spesjale bewiispresumpsje foar skea yn ferbân mei it Grinsfjild en de dêr neamde gasopslachlokaasjes. De tapassing dêrfan hinget ôf fan 'e aard fan' e skea, de lokaasje en it beskikbere bewiis.
De jurisprudinsje lit sjen dat de bewiisbeoardieling tige feitspesifyk is. In saakkundigensrapport moat net allinich in alternative oarsaak oanjaan, mar moat ek genôch dúdlik meitsje wêrom't de skea net feroarsake of fergrutte is troch grûnbeweging. Benammen yn gefallen fan gearstalde skea, delsettingskea en gebouwen mei strukturele bysûnderheden is fierder saakkundige ûndersyk geregeldwei nedich.
De juridyske oandacht ferskowt ek nei de faze nei't de produksje einiget en nei nije gebrûken fan 'e ûndergrûn. Foar geotermyske enerzjy, CO₂-opslach en wetterstofopslach binne fergunningen, feiligens, monitoaring, oanspraaklikens en finansjele wissichheid beslissende faktoaren.
Faak Stelde Fragen
Wat regelet de Mynwet krekt?
De Mynbouwet regelet it opspoaren, winnen en opslaan fan mineralen, geotermyske waarmte en oare stoffen yn 'e Nederlânske ûndergrûn. De wet stelt de betingsten fêst wêrûnder in fergunning ferliend wurdt, de ferplichtingen dy't jilde by operaasjes, en de regels dy't jilde by sluting en bûten gebrûk stellen.
Wa is oanspraaklik foar skea oan 'e mynbou?
Neffens artikel 6:177 fan it Nederlânske Burgerlik Wetboek draacht de eksploitant fan 'e mynbouynstallaasje strange, risiko-basearre oanspraaklikens foar skea feroarsake troch grûnferskowing as gefolch fan 'e bou of eksploitaasje fan 'e mynbouynstallaasje. Dizze oanspraaklikens jildt yn hiel Nederlân en is net ôfhinklik fan skuld.
Jildt de bewiispresumpsje allinnich yn Grins?
De spesjale bewiispresumpsje ûnder artikel 6:177a fan it Nederlânske Burgerlik Wetboek is keppele oan skea yn ferbân mei it Grinsfjild en de dêr neamde gasopslachlokaasjes. De geografyske omfang dêrfan wurdt fierder definiearre yn it Besluit Tijdelijke wet Groningen.
Hokker rol spilet de IMG yn skeaclaims?
It Grinslânsk Mynbouskea Ynstitút (IMG) is in ûnôfhinklik bestjoersorgaan dat selsstannich beslút oer oanspraken op kompensaasje foar bepaalde soarten mynbouskea yn Grinslân. It IMG kin skea yn jild of yn natura fergoedzje en behannelet oanspraken neffens in fêste proseduere mei wettelike beslúttermyn.
Hokker fergunningen binne nedich foar mynbouaktiviteiten?
Ofhinklik fan 'e aktiviteit is in ferkenningsfergunning, produksjefergunning of opslachfergunning fereaske, faak kombinearre mei in produksjeplan of opslachplan. Derneist kinne miljeuplanningsgoedkarringen nedich wêze, lykas in natuerfergunning of in miljeu-effektbeoardieling.
Wat betsjut de enerzjytransysje foar de mynbouwet?
As gefolch fan 'e enerzjytransysje wurdt de mynbouwetjouwing hieltyd faker konfrontearre mei nije gebrûken fan 'e ûndergrûn, lykas geotermyske enerzjy, CO₂-opslach en wetterstofopslach. Dizze tapassingen falle ûnder it besteande ramt fan 'e mynbouwetjouwing, mar fereaskje faak in eigen risikobeoardieling op it mêd fan feiligens, monitoaring en finansjele befeiliging.
